मानवाच्या बोटांवर, तळहातावर व पायाच्या तळव्यावर असलेले सूक्ष्म उंचवटे आणि खोलगट रेषांचे ठसे म्हणजे फिंगरप्रिंट (अंगठ्याचे ठसे) होय. प्रत्येक व्यक्तीचा फिंगरप्रिंट वेगळा असतो आणि हाच त्याचा वैशिष्ट्यपूर्ण ओळख क्रमांक ठरतो.

फिंगरप्रिंटची सुरुवात कशी झाली ? (इतिहास)

फिंगरप्रिंटचा वापर हजारो वर्षांपूर्वी चीनमध्ये दस्तऐवजांवर सही म्हणून केला जात होता.

१८८० मध्ये सर फ्रान्सिस गॅल्टन यांनी फिंगरप्रिंटवर संशोधन केले.

१८९७ मध्ये भारतात हेन्री सिस्टीम ऑफ फिंगरप्रिंट क्लासिफिकेशन सुरू झाली.

यानंतर फिंगरप्रिंट हा गुन्हेगारी तपासात सर्वात महत्त्वाचा पुरावा मानला जाऊ लागला.

फिंगरप्रिंट कसे तयार होतात ?

गर्भावस्थेदरम्यान, सुमारे १२व्या आठवड्यापासून बोटांवर घडणाऱ्या जैविक प्रक्रियेतून फिंगरप्रिंट तयार होतात. हे ठसे जन्मापासून मृत्यूपर्यंत कायम एकसारखे राहतात, जरी त्वचेवर जखमा झाल्या किंवा वय वाढले तरी. त्यामुळे फिंगरप्रिंट हे कायमस्वरूपी ओळखचिन्ह ठरते.

फिंगरप्रिंटचे महत्त्व काय आहे ?

प्रत्येक व्यक्तीची वेगळी ओळख पटवण्यासाठी.

गुन्हेगारी तपासासाठी आणि आरोपी शोधण्यासाठी.

ओळख न पटलेल्या मृतदेहाची ओळख करण्यासाठी.

पासपोर्ट, आधार कार्ड, बँक व्यवहार, मोबाईल लॉक अशा दैनंदिन जीवनातही फिंगरप्रिंट वापरले जातात.

फिंगरप्रिंट व सामान्य लोक यामधला फरक

सामान्य लोक एकमेकांच्या चेहऱ्याने, नावाने किंवा कागदपत्रांवरच्या सहीने ओळख पटवतात.

फिंगरप्रिंट शास्त्रज्ञ मात्र सूक्ष्म स्तरावरच्या रेषा, वळणं, पॅटर्न्स (arches, loops, whorls) तपासून ओळख पटवतात.

म्हणजेच सामान्य नजरेला सारखी दिसणारी बोटांची रचना, फॉरेन्सिक शास्त्रज्ञांना पूर्ण वेगळी व विशेष माहिती देते.

फिंगरप्रिंटचा वापर कोर्टामध्ये कसा होतो ?

गुन्ह्याच्या ठिकाणी सापडलेले फिंगरप्रिंट आरोपीच्या फिंगरप्रिंटशी जुळवले जातात.

तज्ञांनी केलेली तपासणी कोर्टात वैज्ञानिक पुरावा म्हणून मान्य केली जाते.

त्यामुळे फिंगरप्रिंटच्या आधारे न्यायालय आरोपीला दोषी किंवा निर्दोष ठरवू शकते.

फॉरेन्सिक सायन्स व फिंगरप्रिंट म्हणजे काय ?

फॉरेन्सिक सायन्स म्हणजे विज्ञानाचा वापर करून पुरावे तपासणे.

फिंगरप्रिंट तपासणी ही त्यातील सर्वात जुनी आणि विश्वासार्ह शाखा आहे.

गुन्ह्याच्या ठिकाणी सोडलेले फिंगरप्रिंट हे फॉरेन्सिक शास्त्रज्ञांसाठी निर्विवाद पुरावे असतात.

म्हणूनच जगभरात फिंगरप्रिंट तपासणीला सर्वात विश्वासार्ह ओळख पद्धत मानली जाते.

फिंगरप्रिंट म्हणजे प्रत्येक माणसाची निसर्गाने दिलेली अद्वितीय सही.
ते केवळ गुन्हेगारी तपासापुरते मर्यादित नाहीत, तर दैनंदिन जीवनातील ओळख व सुरक्षिततेसाठीही उपयोगी आहेत.
आजच्या डिजिटल युगात फिंगरप्रिंट हे सत्य, सुरक्षा आणि न्याय यांचे अभेद्य साधन ठरले आहे.

THANK YOU

DRUSHTI FORENSIC LAB,KOLHAPUR.

MOB NO:- 9552912971